Waarom kan de ene persoon bevlogen zijn van de dingen die hij doet en een ander na verloop van tijd instorten omdat de stress teveel werd? Deze vraag is de ingang van de serie blogs waarin ik de verschillende gezichten van stress onderzoek. Ik geef je in de serie inzicht in de veelzijdigheid van stress. Stresshormonen vormen namelijk een normaal onderdeel van het dagelijks functioneren van je lichaam. De hormonen adrenaline en cortisol kunnen ons de energie geven die nodig is, maar dezelfde hormonen kunnen bij chronische stress het lichaam uitputten en klachten veroorzaken. Ik neem je mee in hoe je met je gedachten invloed kunt uitoefenen op de hoeveelheid stresshormonen. Hoe je de ademhaling kunt gebruiken om minder stress te ervaren en op welke manier lichaamsbewustzijn je kan ondersteunen in je balans.
Wat zijn de voor- en nadelen van stress?
De stresshormonen adrenaline en cortisol spelen een belangrijke rol in het vrijmaken van energie in het lichaam, deze hormonen hebben een ondersteunde taak bij de energievoorziening in spieren. Daarmee is het vrijkomen van deze stresshormonen een normaal fysiologisch proces om het lichaam te ondersteunen bij activiteiten zoals het opstaan uit je bed, die wandeling die je maakt en gedurende je werkdag.
Bij veel stress of een langdurige stress situatie op je werk of in je privé leven kunnen er helaas ook nadelen ontstaan. Langdurige stress kan namelijk de reserves van het lichaam uitputten. Hierdoor kunnen uiteindelijk fysieke en mentale klachten ontstaan. Je merkt dat er klachten in spieren ontstaan van overbelasting of dat je eerder emotioneel reageert. Dit ontstaat geleidelijk. Als je veel stress ervaart kom je verder van de signalen van je lichaam af te staan waardoor je je grenzen minder of niet meer voelt.
De stresshormonen die in je lichaam worden gemaakt ondersteunen je lichaam voldoende energie om in actie te komen. Zo verhogen ze de bloeddruk en zorgen ze ervoor dat je vaker ademhaalt. Je lichaam staat continu in een staat van paraatheid. Hierdoor voelt je lichaam zich voortdurend gespannen. Bij langdurige stress ben je minder of niet meer in verbinding met je gevoel.
Welke invloed heeft je mind-set op stress?
Er is een verschil in hoogte van de hoeveelheid stresshormonen bij leuke uitdagende taken of dingen die je lastig vind. Ik merk bij mezelf als ik tegen iets opzie dat het me meer moeite kost dan als ik open sta voor de nieuwe ervaring. In de ene situatie blokkeren de hoge stresshormonen mijn manier van waarnemen. Op het moment dat ik een nieuwe situatie als uitdaging of kans zie gaat het stresssysteem op een rustigere manier ondersteunen.
Als je vanuit een lerende houding in je werk of privéleven staat ben je flexibeler om met verandering of onverwachte zaken om te gaan. Het maakt dat je veranderingen minder als bedreiging ziet en meer mee kunt bewegen waardoor je stresssysteem op een gedoseerde manier gaat ondersteunen. Het geeft de nodige activatie waarna het ook weer terug kan schakelen naar je rustbalans. Op deze manier ondersteunen je stresshormonen je als je een situatie als een uitdaging of kans ervaart maar ook als je taken lastig vindt.
Lichaamsbewustzijn voor herstel
Als je chronische stress hebt ben je eigenlijk onbewust bezig met jezelf overeind houden. Je kunt in deze situatie spreken van een langdurige verhoogde afgifte van stresshormonen in je lichaam. Dit betekent dat het stresssysteem voluit belast wordt. Bij langdurige stress heeft het “actieve zenuwstelsel” de overhand en zorgt voor actie en voldoende energie in je lichaam. Deze situatie is uiteindelijk nadelig voor andere lichaamsprocessen.
Het belangrijkste waar je lichaam op vastloopt bij chronische stress dat het niet toekomt aan herstel. Herstel in het lichaam zorgt dat wat beschadigd is wordt gemaakt, dat wat gebruikt is wordt aangevuld. Rust in je lichaam zorgt ook dat je helder kunt blijven denken, genoeg opties om je heen blijft zien. Herstel is een belangrijke activiteit in het lichaam waar in een periode van chronische stress tekort aan is.
Alsmaar doorgaan zorgt dat je niet meer bewust bent van je gevoel en signalen die je lichaam geeft. Het denken en voelen, hoofd en lijf, zijn niet meer in verbinding met elkaar. Hoe kun je weer of meer in verbinding komen met jezelf en ervaren wat je nodig hebt? Wat kan een bewuste ademhaling voor je doen in tijden van stress?
Gevolgen van langdurige stress
Langdurige stress kan uiteindelijk zorgen voor uitputting van je lichaam, met andere woorden een burn-out. Er is sprake van een burn-out spreek als je langdurig teveel van jezelf hebt gevraagd. Je bent jezelf voorbijgelopen. Burn-out is een langdurig proces waarin te weinig ruimte is geweest voor herstelprocessen in het lichaam. Daarom zal het herstel ook langere tijd duren. Het is niet zo dat een week vakantie je er weer bovenop helpt.
Vaak is het nodig om na een eerste fase van herstel, ook te gaan kijken naar wat maakt dat je jezelf zo uitput? Wat zijn onderliggende gevoeligheden die je ontwijkt of niet wil aangaan? Het lichamelijke herstel van een burn-out is een belangrijk eerste voorwaarde om aan je weg terug te “werken.”
Stress is een breed begrip en de hoeveelheid stress die je ervaart in je dagelijks leven hangt o.a. af van je omgeving en hoe jij met situaties omgaat. In deze serie over stress ga ik dieper in op de verschillende manieren waarmee je invloed kunt uitoefenen op de hoeveelheid stresshormonen in je lichaam. Ik onderzoek de invloed van je mind-set, het belang van lichaamsbewustzijn en de kracht van een bewuste ademhaling bij het verminderen van chronische stress. In het volgende blog over stress sta ik stil bij de functie van de stresshormonen adrenaline en cortisol en wordt verder gekeken naar de voor- en nadelen van stress.
In deze blogserie over stress neem ik je mee in wat je lichaam doet bij chronische stress. Wat de gevolgen zijn in het zenuwstelsel als je langdurig gedreven wordt door stress. In de serie gaan zes blogs uitkomen. Wil je op de hoogte worden gebracht als er een nieuw blog online komt, schrijf je dan in met de button hieronder.
Referenties
Gek op stress, maar niet altijd. S. Kuijsten, C. Hamming. Uitgeverij Drukwerk.
Psychologie een inleiding, Zimbardo, Johnson, Mc Cann. Uitgevrij Pearson.
Herziene versie blog 2026
Ik wil je blogs volgen over stress